ذبيح الله صفا
1648
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
2 ) تحفة الحبيب ، مجموعهء غزلهاييست كه شاعران باستقبال از يكديگر ساختهاند و بنظم الفبائى قافيهها از الف تا ياء تنظيم شده و سفينهييست بسيار ذيقيمت زيرا از بسيارى شاعران كه شعر كم از آنان داريم يا ديوانهايشان در دست نيست درين مجموعه شعر مىيابيم . فخرى اين سفينه را بسال 929 بنام خواجه كريم الدين حبيب الله ساوجى وزير دورمش خان « للهء سام ميرزا والى خراسان ) در هرات تأليف كرد . ريو تأليف آن را بسال 930 ه نوشته است « 1 » . 3 ) بستان خيال كه مطالع غزلها از شاعران همعهدش در آن آمده است . 4 ) هفت كشور ، و آن آميختهييست از مطلبهاى تاريخى و اخلاق و سياست كشوردارى همراه با حكايات و قصص كه بنام شاه اسمعيل اول ، و بنابراين پيش از سال 930 ، تأليف شده است . نسخهيى از آن سابقا در كتابخانهء دانشكدهء ادبيات دانشگاه تهران موجود بود كه شايد اكنون بكتابخانهء مركزى آن دانشگاه منتقل شده باشد ، نسخهيى ديگر بىذكر نام مؤلف در كتابخانهء ديوان هند موجود است كه پس ازين دربارهء آن سخن خواهم گفت . همهء حكايتها و داستانها و قصههاى كوتاه از سيرت پادشاهان ايران و ديگر بزرگان كه درين كتاب نقل شده حاكى از نكتههاى مختلف اخلاقيست . كتاب شامل يك « مقدمه » داراى هفت « منزل » - و - هفت « كشور » ( - اقليم ) - و - شش « مسافت » ( - شش فاصله ميان هفت اقليم ) است و مسافتها به ترتيب بعد از هر كشور و ميان كشور مقدم بر آن و مؤخر از آن قرار گرفته است . در « منزلهاى هفتگانهء » مقدمه گذشته از صفات انسان كامل كه بناى علم اخلاق بر آنست ، ببعضى از صفات و ملكات پسنديده و فايدهء هريك اشاره شده و در كشورها و مسافتها بيشتر بسياست و كشوردارى و بحث دربارهء
--> - 14 . در همين كتاب ( ج 4 ) بارها از لطائفنامه و نيز از ترجمهء حكيم شاه محمد بنام آنها يا بنام مجالس النفائس استفاده و بدانها اشاره شده است . ( 1 ) - ضميمه فهرست ريو ، ص 304 .